metin çözümleme ve rol analizi

metin çözümlemesi, anlam katmanlarının ayrıştırılmasıdır. bu yöntem ile oyuncunun deneme ve karar verme mekanizmaları harekete geçer.

ön hazırlık olarak

  1. oyunun anlaşılır şekilde okunması
  2. yazarın üç boyutuyla (toplumsal, psikolojik ve fizyolojik) tanınması
  3. oyunun kimliği ve kişiliğinin (hangi dönemde, hangi sanat anlayışıyla, niçin, hangi ahlak kurallarıyla vs.. yazıldığı) ortaya konulması

gerekir. ön hazırlık bitince metin çözümlemesine geçilir.

metin çözümlemesinin aşamaları:

  1. tüm oyunu incelemek: Edebi ve dramatik açıdan değerlendiririz. bu adımda sorularımız/başlıklarımız şunlardır:
    1. yazılış biçimi şiirsel mi düz yazı mı?
    2. cümle yapısı nasıl?
    3. metnin aksiyon değeri ne? devingenlik nerede başlıyor?
    4. seyredilebilirlik değeri nedir? sahne plastiği, dekor, kostüm vs..
  2. oyunun türünü belirlemek: şu soruları içerir:
    1. tragedya mı komedya mı fantastik mi yoksa gerçekçi midir?
    2. Tür belli bir tavır almayı gerektirir. Mesela Moliere’yi oynayacaksak, abartılı oynamalıyız. Şekspir oynarsak, ince detaylı ayarlı oynarız.
  3. oyunun ana izleklerini saptamak:
    1. konu, tema,yöneliş ve mesaj saptanır.
    2. serim, düğüm ve çözüm kısımları bulunur.
    3. bunlara göre oyunun hız-tartımı nedir ortaya konur.
  4. karakterlerin analizini yapmak: sorulacak önemli sorular şunlardır:
    1. karakterin ilk göze çarpan gücü ve zayıflığı nelerdir?
    2. her bir karakterin oyuna başlarken ki 3 boyutu nedir ve oyun sonunda bu boyutlar ne olmuştur? nasıl ve niçin değişim geçirmişlerdir? ( bu soru çok önemli. zaten dram amacı da değişimleri orta yere koymaktır.)
    3. değişiklik karakterin kendisi yüzünden mi dışsal faktörlerden mi olmuştur. (yukarıdaki soruyu detaylandırıyoruz)
    4. oyundaki her bir karakterin fonksiyonu nedir?
    5. karakterlerin iyilik, kötülük, zenginlik vs.. gibi sembolik fonksiyonları var mıdır?
  5. yukarıdaki adımlardan sonra, metindeki olay dizisi, kişiler arası ilişkileri, olayların sebep ve sonuçları listelenmelidir.
  6. eldeki verilere göre oyun tekrar okunmaya başlanır. ilgilendiğimiz karakter ne ise, onu mercek altına alırız. sorularımız ve incelemelerimiz şunlar olabilir:
    1. bu karakterin kendisini nasıl gördüğünü
    2. diğer karakteri nasıl gördüğünü
    3. diğer karakterlerin kendisi hakkında “ne düşündüğünü” düşündüğünü
    4. karakter kendisini söz/mimik/jest ve beden olarak nasıl ifade ediyor
    5. çok mu konuşuyor yoksa az mı? düşündüklerini saklıyor mu?duygu ve düşünceleri pozitif mi? (dilin psikolojik incelemesi)
    6. diyaloglar nasıl? şiirsel, felsefik, melankolik …
    7. sözcük seçimi nasıl?
    8. diğer karakterlere karşı tavrı nasıldır? neden öyledir?
    9. ne tip ilişkileri vardır?
    10. olayları nasıl/ne derece etkiliyor?
    11. algı-etki-tepki yönünden nasıldır? diğer karakterlerin sözlerine/eylemlerine nasıl tepkiler/sözler veriyor?

roller oyunun tematik olarak yaptığı aktarımın sözcüleridir. röl ilk önce fiziksel olarak incelenir. zaten fiziksel olmak demek, içinde yaşanılan toplumu da, psikolojiyi de yansıtmak demektir.

  1. rolün görüntüsü: oyuncu kendi fiziğiyle role uygun bedeni bulmalıdır:
    1. sağlıklı-sağlıksız
    2. kilolu, zayıf
    3. çekici,itici
    4. vücudundan ve giysilerinden hoşlanmıyor vs..
  2. duruşun durumu: rol kişisi bir anlamda kendi vücudu içinde hapsolmuştur. kendimizi düşünelim. sinirlendiğimizde belli tepkileri veriririz. ya suskunuz ya da elimizi kapıya vururuz. bu bağlamda role ilişkin şu araştırmaları yapmalıyız:
    1. rol duygularını hangi jest/mimik/beden ile ifade ediyor?
    2. gövdesi ve hareketleri üzerinde ne kadar hakim? duygusal durumdayken kendisinin ne kadar farkında?
    3. hareketleri özgür mü gergin mi?
    4. vücudunu yayıyor mu yoksa büzüyor mu?
  3. vucudun anlam ileticiliği ve rolün toplumsal tavrı: hareketler duygu ve düşüncelerimi gösterir. aşağıdaki maddelerle, rolün hayata bakışını ve bunun, onun hareketlerini ve genel fiziksel davranışını nasıl etkilediğini anlayabiliriz.
    1. rol kişisi nasıl bir dünyada yaşar ve bu dünyanın onun bakış açısını nasıl etkilediği ortaya konmalıdır: dinci, dindar, devrimci, düzenbaz, iyi niyetli vs..
    2. toplumsal yapı nasıldır? tarım toplumu, sanayi toplumu, modern toplum …
    3. toplumun önde gelenleri kimlerdir?
    4. bilgilenme nasıl olmaktadır? gazete, dergi, şehir tellalı vs..
    5. barınak, yemek, ısınma vs.. gibi günlük yaşam koşulları nelerdir?
    6. açık sözlü, ketum, başkalarından etkilenen birisi midir?
    7. rol kişisi yalnızken ya da başkalarıyla birlikteyken değişik davranabilir:
      1. bu davranış değişikliğinin nedeni ne olabilir?
      2. diğer kişilerin toplumdaki yeri, ya da rol kişisinin hayatındaki yeri nedir?
      3. diğer kişilerin üç boyutu, amacı nedir?
      4. beklenti nedir ki böyle davranış oluşuyor?

 

bu bilgiler ışığında oyuncu rol kişisinin

  • nasıl oturup, yürüdüğünü
  • nasıl nefes aldığını
  • jest ve mimiklerini nasıl kullandığı
  • nesneleri nasıl kullandığını
  • duruşunu, bedenini, sesini nasıl kullandığını
  • örneğin karakter öfkeli bir yapıya sahipse:
    • öfkesini tehditkar, saldırgan ve gürültücü bir vucud duruşu ile gösterebildiği gibi,
    • sakin bir duruş altında saklayabilir. işte bunları nasıl yaptığını
  • nasıl bir düşünsel/mantıksal süreç yapısına sahip olduğunu
    …. anlayabilir. (Kişiselleştirme aşaması)

buraya kadar anlatılan yöntemin özü aslında şudur: “karaktere; olaylar ve diğer karakterler, süreç, üç boyut,iletişim hatta kendine kendi bakış açısından, kendi bakış açısından vs.. sorular sorup cevapları aramak”

kaynak: Oyunculukta metin çözümlemesi ve rol yorumu (Pınar Aras)

Advertisements

Tags: , , ,

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s


%d bloggers like this: