Posts Tagged ‘konu’

tem ilerlemesi ve metin tipleri

June 8, 2016

her cümle tem(problem) ve rem(çözüm) içerir.

tem/konu : bir cümlede kendisinden sözü edilen şeydir. konuşan ve dinleyen kişiler konuyu biliyorlardır.

rem/haber : bir cümlede konu ile ilgili söylenen şeydir. sadece konuşan biliyordur. konuşan dile getirdiği an, dinleyen de öğrenmiş olur.

örnek : mehmet, hasan’dan çalışkandır.
problem : mehmet ile hasan’dan hangisi çalışkandır?
cevap      : mehmet daha çalışkandır.

bir metnin içindeki cümleleri birbirine değişik biçimlerde bağlayabiliriz. cümlelerin bağlanış biçimleri değişik dallanıp budaklanmalar tarzında olur. bu şematik yapı “tem ilerlemesi” adını alır.

tem ilerlemesi, yarattığı iç düzen ile metnin tutarlı ve anlaşılır olmasını sağlar.
tem ilerlemesi ise yazılarda bir cümlenin kendisinden önceki cümleyle kurduğu ilişki ile sağlanır. yazılarda bu ilişkiler temel olarak üç şekilde kurulur.

  1. sabit tem ilerlemesi : belli bir konudan söz açılır ve o konu ile ilgili haberler art arda sıralanır.

    örnek : tam o anda elli yaşlarında bir kadın eve girmişti. kadıncağız solgun ve hastalıklı görünüyordu, boynuna sarılı ipek mendili yüzünün endişeli ifadesini daha ziyade canlandırıyordu.

  2. çizgisel tem ilerlemesi : birinci cümlenin haberi, ikinci cümlenin konusunu oluşturur. konuşan üst üste bir çok konuyu ele alma fırsatı bulur.

    örnek : ayşe koşarak bir kova su getirdi. suyu yanan ocağa döktü. ocak birden söndü.

  3. türeyen tem ilerlemesi : önce bir cümle ile ana konu ifade edilir. sonra bu konuya bağlı konular sırayla ele alınır.

    örnek : karşılarına bir saray çıktı. kapısı gümüştendi, merdivenleri billurdandı, çatısı altındandı.

Tem ilerlemesi –  metin tipleri ilişkisi:

  • Sabit Tem İlerlemesi => Hikaye metinleri, Şahıs portresi çizilirken, Etkileme&Reklam metinleri..
  • Çizgisel Tem İlerlemesi => Açıklayıcı Metinlerde, Öğretici M, İspatlama M…
  • Türeyen Tem İlerlemesi => Tasvir Metinleri, Açıklayıcı Metinler…

kaynak : http://www.ege-edebiyat.org/wp/